Ελλάδα

Θλίψη για τον θάνατο του σπουδαίου Δ. Μαρωνίτη

550_334_521749.jpg

Κλασικός φιλόλογος, μεταφραστής της αρχαίας γραμματείας, νεοελληνιστής, αλλά και μελετητής της σύγχρονης ποίησης και πεζογραφίας, ο Δ. Ν. Μαρωνίτης σφράγισε με την παρουσία του τα ελληνικά γράμματα, ανοίγοντας καινούργιους δρόμους και υποδεικνύοντας πολλαπλά πεδία έρευνας για τους νεώτερους.

Ήδη από τη δεκαετία του 1960, και από την εποχή που ολοκληρώνει τη διδακτορική του διατριβή για τον Ηρόδοτο, ο Μαρωνίτης στρέφεται σε θέματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, μελετώντας το έργο του Νίκου Καζαντζάκη και του Οδυσσέα Ελύτη. Και μέσα στη δικτατορία όμως, όταν θα απολυθεί, λόγω των δημοκρατικών του πεποιθήσεων, από το Αριστοτέλειο πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, όπου ήταν υφηγητής της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας, ο Μαρωνίτης μελετά τον Καβάφη, για να στείλει, βασισμένος στους στίχους του, ένα σαφές πολιτικό μήνυμα.

Η πολιτική, η κοινωνία και η ιστορία αποτελούν ένα τρίπτυχο που θα προσδιορίσει αποφασιστικά τον ερμηνευτικό λόγο του Μαρωνίτη, ιδίως όταν θα καταπιαστεί με τους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς: με τον Τίτο Πατρίκιο, με τον Μανόλη Αναγνωστάκη, με τον Άρη Αλεξάνδρου, αλλά και με τον Τάκη Σινόπουλο ή με τον Μίλτο Σαχτούρη.

Ο Μαρωνίτης είχε την τέχνη να ανασκαλεύει τους δεσμούς τους οποίους αναπτύσσει η ποίηση με τον πολιτικό και τον κοινωνικό της περίγυρο, χωρίς, όμως, να φορέσει ποτέ στις κριτικές του ερμηνείες τα γυαλιά της ιδεολογίας και της στράτευσης. Εκείνο, αντιθέτως, το οποίο απέδειξε σε όλες τις περιπτώσεις, είναι το ότι η λογοτεχνία επιτελεί την όντως πολιτική της λειτουργία μόνο όταν εκφράζεται πέρα από πολιτικές και κομματικές δεσμεύσεις.

Η ελληνική γλώσσα

Ένα άλλο χαρακτηριστικό των φιλολογικών και κριτικών προσεγγίσεων του Μαρωνίτη είναι το μόνιμο ενδιαφέρον του για τη γλώσσα: για τη ρητορική δομή και την αρχιτεκτονική των κειμένων που μελετούσε, από όποια περίοδο της ελληνικής λογοτεχνίας κι αν προέρχονταν.

Ο Μαρωνίτης μάς έμαθε πολλά από τη μια πλευρά για το ύφος του Ηρόδοτου ή για τον τρόπο με τον οποίο οργανώνει ο Όμηρος τους διαλόγους των επών του και από την άλλη για τις αφηγηματικές τεχνικές και τους μύθους ή τη λογική των συμβόλων σε πεζογράφους όπως ο Γιώργος Χειμωνάς και ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης.

Το ίδιο ισχύει και για τις μελέτες του σχετικά με το έργο του Σολωμού, του Κάλβου, του Ρίτσου και, πρωτίστως, του Σεφέρη, σημειώνει το ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Με τον Σεφέρη, ο Μαρωνίτης θα αποκαλύψει όλο το εύρος και τον πλούτο του ερμηνευτικού του οπλοστασίου, διαβάζοντας την ποίησή του ως έναν διαρκή χορό των αισθήσεων, σαν μιαν ακατάλυτη πάλη του σώματος με τη συνείδηση και τον κόσμο των ιδεών, σε ένα τοπίο όπου ο μύθος συναιρείται με την Ιστορία και ο άνθρωπος συγκλονίζεται μέχρι τις ρίζες της ύπαρξής του.

Ο Μαρωνίτης έκανε πολλά: μετέφρασε εξαρχής και ξανά ολόκληρη την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, τιμώντας και ταυτοχρόνως αμφισβητώντας τους λογοτεχνικούς και φιλολογικούς του δασκάλους και προκατόχους (να θυμίσουμε ότι το 2011 απέσπασε το κρατικό βραβείο ενδογλωσσικής μετάφρασης).
Μελέτησε σε βάθος το σύμπαν και την ανθρωπολογία του Ομήρου, κερδίζοντας την προσοχή ακόμα και του Χάρολντ Μπλουμ, ενός από τους σημαντικότερους παγκοσμίως λογοτεχνικούς κριτικούς.

Έδειξε ότι η μελέτη της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας δεν είναι ανάγκη να περιοριστεί σε στεγανά και ότι ένας κλασικός φιλόλογος μπορεί να υπηρετήσει εξίσου και τη νεοελληνική φιλολογία.

Συχνά ανέλαβε και τον ρόλο του λογοτεχνικού κριτικού, μιλώντας για βιβλία που μόλις είχαν βγει από το τυπογραφείο από νεώτερους ή και από νεώτατους συγγραφείς.

Ας κρατήσουμε, παρόλα αυτά, σαν ύστατο αποχαιρετισμό το τομίδιο που κυκλοφόρησε λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό του, με τίτλο «Επί του περιεχομένου» (εκδόσεις Άγρα): 24 εξαιρετικά σύντομα κείμενα για τις 24 ραψωδίες της Οδύσσειας. 24 συμπυκνωμένα δοκίμια που μπορούν να διαβαστούν και σαν ένα, ενιαίο ποίημα γραμμένο από έναν κριτικό και φιλόλογο που αφιέρωσε όλη τη ζωή του στην ποίηση.

Ο Μπαλτάς

Με ανακοίνωσή του, ο υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού, Αριστείδης Μπαλτάς, εκφράζει τα συλλυπητήριά του για τον θάνατο του Δημήτρη Μαρωνίτη, ο οποίος, όπως αναφέρει, «με την ισχυρή του προσωπικότητα, το σπάνιο διδακτικό και μεταφραστικό του έργο, σφράγισε μία ολόκληρη εποχή για τον πολιτισμό, τα γράμματα και την εκπαίδευση».

«Ο Δημήτρης Μαρωνίτης έφυγε από τη ζωή αφήνοντας όχι μόνο ένα δυσαναπλήρωτο κενό, αλλά και μία μοναδική και πολύτιμη κληρονομιά, που απαιτεί άξιους συνεχιστές. Κληρονομιά στάσης ζωής, υποδειγματικού διδακτικού έργου, μεθοδικής και ακάματης ερευνητικής δουλειάς, ισχυρού αξιακού φορτίου, κοινωνικής και πολιτικής ευαισθησίας», σημειώνει ο υπουργός Πολιτισμού και προσθέτει:

«Ο Δημήτρης Μαρωνίτης υπηρέτησε την ελληνική γλώσσα με το πάθος και την επιμονή ενός ασκητή. Ανέδειξε τον εκφραστικό πλούτο και τη λόγια λαϊκότητά της με αίσθηση μέτρου, χωρίς ακροβασίες, παραλυτικούς συντηρητισμούς και αγκυλώσεις. Απέδωσε σε χυμώδη νέα ελληνικά, σπουδαία έργα της αρχαιοελληνικής γραμματείας, αποδεικνύοντας στην πράξη και χωρίς περιττούς βερμπαλισμούς την ιστορική εξέλιξη, τις μεταπλάσεις και τη συνέχεια της γλώσσας. Η Οδύσσειά του αποτελεί μεταφραστικό άθλο τέτοιας εμβέλειας, που την καθιστά έργο του δικού της και του δικού μας καιρού, αλλά και προσωπική του Ιθάκη. Ανυποχώρητος στη σκέψη και τις επιλογές του, ελευθερόφρων και δημοκράτης, ήρθε αντιμέτωπος με τη χούντα των συνταγματαρχών και κατέγραψε τα βαθύτερα ίχνη του εγκλεισμού του, εκείνα που καταδεικνύουν ότι ο αυταρχισμός στοχεύει πάντα στην εκμηδένιση της ύπαρξης, στο κείμενό του Μαύρη Γαλήνη. Στους δικούς του ανθρώπους εκφράζω τα θερμά μου συλλυπητήρια».

Ο Θεοδωρόπουλος

Το Ελληνικό Φεστιβάλ και ο καλλιτεχνικός διευθυντής, Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, εκφράζουν τη βαθύτατη θλίψη τους για τον θάνατο του Δημήτρη Μαρωνίτη.

«Η προσφορά του στα ελληνικά γράμματα και στον πολιτισμό υπήρξε καθοριστική και ανεκτίμητη. Οι μεταφράσεις του Δημήτρη Μαρωνίτη συχνά πλαισίωσαν με τρόπο μοναδικό τις παραστάσεις του Φεστιβάλ Επιδαύρου και όχι μόνο. Το Ελληνικό Φεστιβάλ εκφράζει τα συλλυπητήριά του στην οικογένεια και τους οικείους του», αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση.

Ο πρόεδρος του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας 

“Δάσκαλο του ήθους, του γλωσσικού και του πολιτικού” χαρακτήρισε ο πρόεδρος του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ), ομότιμος καθηγητής Φιλολογίας του ΑΠΘ, Ιωάννης Καζάζης, τον Δημήτρη Μαρωνίτη, σε συνέντευξη που παραχώρησε στον ραδιοφωνικό σταθμό του Αθηναϊκού-Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων “Πρακτορείο 104,9 FM”.

“Ήταν ο φιλοσοφικότερος φιλόλογος που είχα γνωρίσει” τόνισε ο κ. Καζάζης, επισημαίνοντας ότι ο θάνατος του Δημήτρη Μαρωνίτη είναι μία “πολύ μεγάλη απώλεια”.

“Δεν παρέλειψε οτιδήποτε περνούσε από το χέρι του για να περάσει το μήνυμα της αρχαιότητας στους νέους για να βοηθηθούν οι νεοέλληνες να χτίσουν το δικό τους πρότυπο Παιδείας. Σ’ αυτό αφιέρωσε, μ’ έναν πολύ σπάταλο τρόπο τη ζωή του -δηλαδή αφειδώς έδωσε, εργάστηκε χαλκέντερα, δούλεψε όσο ελάχιστοι άνθρωποι, αγωνίστηκε- και πάντοτε είχε ως γνώμονα το δίδαγμα αυτό: πολιτική και ηθική είναι ένα και το αυτό. Αυτό περνάει από την αρχαιότητα, αυτό έχει νόημα να αντιπαρατίθεται στο ιδεώδες της σημερινής εποχής” σημείωσε ο πρόεδρος του ΚΕΓ.

“Ο ίδιος”, πρόσθεσε, “αγαπούσε να λέει μία παροιμία: τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη. Όχι διπλά μέτρα και σταθμά. Και με την αγωνιστικότητά του, την οποία την πλήρωσε υπηρέτησε το ιδεώδες του και γι’ αυτό νομίζω έχει κι αυτή την τόσο μεγάλη αναγνώριση εκ μέρους των εκπαιδευτικών, των γενεών φοιτητών που εκπαίδευσε αλλά και ολόκληρης της κοινωνίας”.

Ο κ. Καζάζης αναφέρθηκε, επίσης, στο πλούσιο συγγραφικό έργο του εκλιπόντα, λέγοντας χαρακτηριστικά: “έγραφε ως την τελευταία εβδομάδα της ζωής του, άπειρα κείμενα, πάντα μεστά, πάντοτε με την έγνοια της ακρίβειας του λόγου” και “πέρασε το μήνυμα στους φοιτητές να καλλιεργούν και να υπηρετούν τη γλώσσα”.

Ενώ για το πολύτιμο μεταφραστικό έργο του Δημήτρη Μαρωνίτη επεσήμανε πως οι γλαφυρές του μεταφράσεις, “οι οποίες ανανέωσαν τον ποιητικό κώδικα των μεταφράσεων, επιτρέπουν στους νέους με ευχαρίστηση να διαβάζουν τα αρχαία κείμενα χωρίς δυσκολίες γλωσσικές”.

Σε ό,τι αφορά το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας και το έργο που επιτέλεσε εκεί ο Δημήτρης Μαρωνίτης ως πρόεδρος του Δ.Σ., ο κ. Καζάζης ανέφερε -μεταξύ άλλων- πως κεντρικό στοιχείο της εν γένει παρουσίας του ήταν “η θεραπεία η διαχρονική της ελληνικής, από τα αρχαία ως τα νεότερα χρόνια με τα μέτρα και τα σταθμά πάντα της επιστήμης, χωρίς ιδεολογικές παραχωρήσεις” και αυτή, όπως υπογράμμισε, “είναι η κληρονομιά η οποία έχουμε και πάνω στην οποία πορεύεται από τότε το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας”.

Η ΕΣΗΕΜΘ

 Μία “εμβληματική μορφή των Γραμμάτων”, τον Δημήτρη Μαρωνίτη, αποχαιρετά, με ανακοίνωσή της, η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Μακεδονίας-Θράκης (“Το αποτύπωμά του δεν περιορίζεται στα όρια της διδασκαλίας, της φιλολογίας, της μετάφρασης, της δοκιμιογραφίας, της κριτικής και της επιφυλλιδογραφίας, τα οποία άλλωστε ο ίδιος διεύρυνε με το έργο του και τα μετατόπισε, αναπτύσσοντας απροσδόκητους δεσμούς μεταξύ όλων των παραπάνω πεδίων της γραφής. Αντιθέτως, εκτείνεται στο σύνολο του πνευματικού βίου που αναπτύχθηκε στην νεότερη Ελλάδα, και μάλιστα έχει τόση διάρκεια, ένταση και αναγνωρισιμότητα ώστε να είναι πλέον στοιχείο της ταυτότητάς του” τονίζεται στην ανακοίνωση.

Ο Δ. Ν. Μαρωνίτης ήταν από το 2002 επίτιμο μέλος της ΕΣΗΕΜ-Θ και, όπως επισημαίνεται, “ήταν ο τρόπος του δημοσιογραφικού κόσμου της Βόρειας Ελλάδας να αναγνωρίσει την κρίσιμη συνεισφορά του στον λόγο που διατυπώνεται μέσα στο περιβάλλον των Μέσων Ενημέρωσης, και ήταν το γενναιόδωρο νεύμα ενθάρρυνσης του Μαρωνίτη σε όσους υπηρετούν τη δημοσιογραφία”.

Το ΚΘΒΕ 

Τη βαθιά θλίψη του για την απώλεια του Δημήτρη Μαρωνίτη, εκφράζει, με ανακοίνωσή του το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ), του οποίου ο εκλιπών είχε διατελέσει καλλιτεχνικός διευθυντής για ενάμιση χρόνο (1989-1990).

Η δε τελευταία συνεργασία τους υπήρξε η παράσταση της «Αντιγόνης» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, με τη συμπαραγωγή ΚΘΒΕ, Εθνικού Θεάτρου και ΘΟΚ το φετινό καλοκαίρι.

Στο αποχαιρετιστήριο μήνυμά του, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΚΘΒΕ Γιάννης Αναστασάκης σημειώνει: «Γνώρισα τον Δημήτρη Μαρωνίτη στις αρχές της δεκαετίας του ΄80 στα αμφιθέατρα της Φιλοσοφικής Θεσσαλονίκης, μαθητής Λυκείου εγώ τότε, που ονειρευόμουν να γίνω φιλόλογος. Η παρουσία του ήταν καθοριστική- ένας Δάσκαλος που μάγευε το φοιτητικό ακροατήριο με την ευρύτητα του πνεύματός του και τον γοητευτικό του λόγο. Μια παρουσία πλήρης και σαγηνευτική. Κατόπιν, ανακάλυψα τα βιβλία του που μου άνοιξαν δρόμους στην ελληνική φιλολογία από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Οι θαυμαστές μεταφράσεις του της Ιλιάδας και της Οδύσσειας παραμένουν αξεπέραστες. Τώρα, λίγο πριν φύγει, μας άφησε παρακαταθήκη τη μετάφραση της Αντιγόνης, μικρό κεράκι να φωτίζει τις νύχτες του καλοκαιριού. Χρέος μας να το κρατήσουμε αναμμένο. Τον ευχαριστώ για όλα όσα μας πρόσφερε».

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΘΒΕ, Άρης Στυλιανού, τονίζει: «Με μεγάλη θλίψη και οδύνη αποχαιρετώ τον δάσκαλό μου Μίμη Μαρωνίτη, από τον οποίο έμαθα πάρα πολλά, στην επιστήμη, στη φιλολογία, αλλά κυρίως στη φιλοσοφία. Είχα τη σπάνια τύχη να με τιμά με τη φιλία του, επί 30 χρόνια, ένας κορυφαίος Έλληνας διανοούμενος παγκόσμιας εμβέλειας. Ο Μαρωνίτης από μικρός αγαπούσε με πάθος το θέατρο, στη σκηνή και στη ζωή. Θα τον θυμάμαι πάντα, προσπαθώντας να τιμώ το υπόδειγμα και τη στάση ζωής του».

Συνεργασίες

Αντιγόνη του Σοφοκλή
Σκηνοθεσία: Στάθης Λιβαθινός. Επίδαυρος, Αρχαίο Θέατρο (15/07/2016 – 16/07/2016) Θέατρο Δάσους (29/08/2016 – 30/08/2016). (Μετάφραση)
Πέρσες του Αισχύλου
Σκηνοθεσία: Νικαίτη Κοντούρη. Επίδαυρος, Αρχαίο Θέατρο (15/08/2014 – 16/08/2014) Θέατρο Δάσους (16/7/2016 – 19/7/2014).
(Εισαγωγικό κείμενο προγράμματος)
Όψεις Αρχαίου Δράματος – 2ο Φεστιβάλ Θεάτρου Νοτιοανατολικής Ευρώπης, 2009
Το αρχαίο δράμα σήμερα: προσεγγίσεις και προοπτικές
Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, 15/12/2007. (Εισηγητής)
Νέκυια (Οδύσσειας λ’), Ομήρου
Σκηνοθεσία: Δαμιανός Κωνσταντινίδης
Βασιλικό Θέατρο (15/02/2002 – 08/03/2002). (Μετάφραση)
Ρωμαίος και Ιουλιέτα επί δύο
Χορογραφία: Αναστασία Θεοφανίδου
Μονή Λαζαριστών – Σκηνή Σωκράτης Καραντινός (21/12/1999 – 01/02/2000). (Ερμηνευτής)
Γιώργος Σεφέρης ή Μια φλόγα που θυμάται σωστά
Χορογραφία: Ντανιέλ Λομμέλ.
Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών – Κεντρική Σκηνή (16/12/1983 – 28/02/1984). (Ηθοποιός)

Comments

Δημοφιλέστερα

To Top