Καθώς τώρα -με εντολή του υπουργού Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστα Τσιάρα- το Κέντρο Γενετικής Βελτίωσης της Νέας Μεσημβρίας, που φέρεται να έχει εκδώσει πιστοποιητικά σε κτηνοτρόφους ότι εκτρέφουν σπάνιες, αυτόχθονες φυλές αιγοπροβάτων, μπαίνει στο επίκεντρο της έρευνας, θα ήταν χρήσιμο να δούμε πώς και γιατί είναι σημαντική η διατήρηση των αυτόχθονων φυλών ζώων εκτροφής. Ποια είναι τα πιστοποιημένα ζώα των καθαρών ελληνικών φυλών; Πόσα υπάρχουν ανά είδος; Πώς εκτρέφονται; Τι πληρώνονται οι εκτροφείς τους και γιατί;
Είναι ζήτημα επιβίωσης, από τη μία, για τους κτηνοτρόφους, οι οποίοι για την εκτροφή σπάνιων φυλών λαμβάνουν επιπλέον (και γενναία, αφού μπορεί να φτάσει και τα 800 ευρώ ετησίως για κάθε ζώο) επιδότηση διατήρησης. Από την άλλη, αν βγάλουμε στην άκρη το ιστορικό του πράγματος -δηλαδή την ανάγκη διατήρησης φυλών ζώων που εκτρέφονται και μένουν ίδιες, με τα ίδια χαρακτηριστικά από την αρχαιότητα-, υπάρχει και ζήτημα… εμπορικό.
Σε αυτόχθονες φυλές, για παράδειγμα, χρωστάει η φέτα την Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης και αν χαθούν αυτές, θα χαθεί η ΠΟΠ, με αποτέλεσμα παραγωγοί γειτονικών και μη χωρών να αρπάξουν την ευκαιρία και να πουλάνε παντού «Greek feta». Ή στις καθαρές ελληνικές φυλές, στηρίζονται οι τελευταίες ελπίδες για επιβίωση της κτηνοτροφίας ακόμα και σε περίοδο κλιματικής κρίσης, αφού αυτές είναι ανθεκτικές σε ασθένειες, ακραίες θερμοκρασίες, ζουν με λιγότερο νερό και φαγητό.
Με 95,4 εκατ. ευρώ πληρώνεται η «καθαρότητα»
Η Ελλάδα διαθέτει ένα από τα πλουσιότερα χαρτοφυλάκια αυτόχθονων φυλών στην Ευρώπη. Οι κτηνοτρόφοι συνηθίζουν να λένε ότι «η κάθε ράτσα είναι παιδί του τόπου της». Και δεν έχουν άδικο, αφού για παράδειγμα τα πρόβατα που μορφοποιήθηκαν στα Ζαγόρια δεν έχουν την ίδια συμπεριφορά με αυτά της Κρήτης, οι κατσίκες της Σκοπέλου δεν μοιάζουν με τις μαύρες κατσίκες της Σερβίας, τα βόδια της Καστοριάς δεν έχουν σχέση με τα νησιώτικα της Καρύστου και τα άλογα της Θεσσαλίας δεν μοιάζουν με τα άλλα.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, υπάρχουν σήμερα περίπου 1.100 εκτροφές αυτόχθονων ζώων. Για την ακρίβεια, σύμφωνα με τη φετινή (Αύγουστος 2025) παρέμβαση του υπουργείου Ανάπτυξης με τίτλο «Διατήρηση Απειλούμενων Αυτόχθονων Φυλών Αγροτικών Ζώων» της ΚΑΠ, οι κτηνοτρόφοι που αναγνωρίζονται ως δικαιούχοι της παρέμβασης (δηλαδή της οικονομικής ενίσχυσης) στη χώρα μας, είναι 1.105. Πρόκειται για εκτροφές βοοειδών (αγελάδες και βουβάλια), αιγών, προβάτων, χοίρων και ιπποειδών (άλογα, αλλά και γαϊδούρια). Στην πορεία των χρόνων και ιδιαίτερα στα 60’s, πολλές αρχαίες φυλές ζώων εξαφανίστηκαν, ενώ άλλες έφτασαν πολύ κοντά στην εξαφάνιση. Οι λόγοι ήταν πολλοί. Η εγκατάλειψη της ορεινής κτηνοτροφίας, η δραματική μείωση των κτηνοτρόφων αφού ο πληθυσμός μετακινήθηκε στα αστικά κέντρα και κυρίως στην Αθήνα για άλλου είδους δουλειές, η απώλεια γνώσης των παραδοσιακών μεθόδων εκτροφής (αφού έφυγαν οι κτηνοτρόφοι), αλλά και η εισαγωγή «βιομηχανικού τύπου» φυλών ζώων που παρήγαγαν περισσότερα κέρδη, ήταν οι σημαντικότεροι.
Αργά μεν, έγκαιρα δε, η Ευρωπαϊκή Ενωση, ακούγοντας το «καμπανάκι» Ελλήνων επιστημόνων, είδε το πρόβλημα και εισήγαγε μέτρα για τη διατήρηση των απειλούμενων αυτόχθονων φυλών. Η Ελλάδα έχει σήμερα προγράμματα που στηρίζουν μέρος αυτών των πληθυσμών, ενώ στις έκτακτες περιόδους -όπως οι πρόσφατες ζωονόσοι- δόθηκαν στοχευμένες ενισχύσεις ανά ζώο (π.χ. 70 ευρώ για αιγοπρόβατο άνω των 6 μηνών και 35 ευρώ για μικρότερα). Και πόσα είναι αυτά τα λεφτά που ενισχύουν τη διατήρηση της… καθαρότητας της φυλής;
Σύμφωνα με την απόφαση που υπογράφει ο γ.γ. του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, Σπύρος Πρωτοψάλτης, οι εκτροφείς των αυτόχθονων φυλών ζώων στην Ελλάδα έχουν λαμβάνειν 95,4 εκατ. ευρώ. Για την ακρίβεια, το ποσό που έχει εγκριθεί ανέρχεται σε 95.422.589,5 ευρώ και δίνεται σε βάθος πενταετίας από τη ΣΑ 082/7 του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (το πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Γεωργικής Ανάπτυξης). Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το ποσό των 95,4 εκατ. διατίθεται στους 1.105 εγκεκριμένους εκτροφείς για την περίοδο 2023-2027 (δεν έχουν γίνει πληρωμές από τον Νοέμβριο του 2024 για τεχνικούς λόγους).
Θεωρητικά, αντιστοιχεί συνολικά στην πενταετία ποσό ύψους 86.335 ευρώ στον κάθε κτηνοτρόφο, ή 17.267 ευρώ ετησίως, ή 47,31 ευρώ την ημέρα. Δεν είναι έτσι ακριβώς ωστόσο. Όπως διαπιστώνουμε, διαβάζοντας τον πίνακα των εγκεκριμένων από την αρμόδια υπηρεσία του υπουργείου, υπάρχει εκτροφή (στα Ιωάννινα) που λαμβάνει 1.970 ευρώ για ολόκληρη την πενταετία, αλλά και εκτροφές οι οποίες λαμβάνουν, στο ίδιο διάστημα, 1.258 εκατ. ευρώ (στις Σέρρες). Το ύψος της ενίσχυσης εξαρτάται από το είδος των ζώων, τη φυλή τους, το αν είναι προστατευόμενη, σε εξαφάνιση και σε τι κατάσταση, αλλά και φυσικά τον αριθμό τους.
Αρμόδιος για την πίστωση του ποσού είναι ο ΟΠΕΚΕΠΕ και η πληρωμή δίνεται τμηματικά στη διάρκεια της πενταετίας, κατά την οποία οι κτηνοτρόφοι ελέγχονται εάν τηρούν όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις που έχουν τεθεί ώστε να πληρώνονται. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ, ως οργανισμός πληρωμής πραγματοποιεί την έγκριση (αναγνώριση και εκκαθάριση) της δαπάνης μέσω των οργανικών μονάδων επιπέδου Περιφερειακών Διευθύνσεων, οι οποίες έχουν εξουσιοδοτηθεί σύμφωνα με τον κανονισμό λειτουργίας του ΕΛΕΓΕΠ. Κάθε χρόνο οι δικαιούχοι υποβάλλουν νέα αίτηση για πληρωμή, καθώς πρέπει να ελεγχθούν εάν τηρούν τις δεσμεύσεις που έλαβαν και αν… υπάρχει το κοπάδι.
Σύμφωνα με την τελευταία υπουργική απόφαση, οι δικαιούχοι είναι υποχρεωμένοι να διατηρούν αυστηρά τον αριθμό των επιλέξιμων ζώων ένταξης για μία πενταετία (δηλαδή τουλάχιστον αυτόν που είχαν όταν εντάχθηκαν στο πρόγραμμα), να αποδέχονται και να διευκολύνουν την πραγματοποίηση των ελέγχων από τις αρμόδιες αρχές και να ακολουθούν τις οδηγίες και τις υποδείξεις των αρμόδιων Κέντρων Ζωικών Γενετικών Πόρων για την τήρηση των γενεαλογικών βιβλίων των φυλών στις οποίες ανήκουν τα ζώα τους και να εφαρμόζουν όλες τις υποχρεώσεις για την τήρησή του.
Ολα τα ζώα που συμμετέχουν στην Παρέμβαση πρέπει να φέρουν σήμανση (ενώτια, βώλους κ.λπ.), όπως προβλέπεται από τη σχετική εθνική και κοινοτική νομοθεσία (τα ιπποειδή φέρουν αναγνωριστικό στοιχείο που αντιστοιχεί μονοσήμαντα σε συγκεκριμένο κάτοχο/ιδιοκτήτη), ενώ βέβαια εάν τα επιλέξιμα ζώα απομακρυνθούν από την εκμετάλλευση (σφαγή –
