Μπορεί ο Νταβίντ Ελμπάζ να είναι ειδικός στον σχηματισμό και την εξέλιξη των γαλαξιών, ένας βραβευμένος επιστήμονας κορυφαίος στον τομέα του, είναι όμως το πόσο χαρισματικός στην εκλαΐκευση της εξελίξεων στην επιστήμη του που τον κάνει να ξεχωρίζει. Η συζήτηση μαζί του και οι απαντήσεις που δίνει σε θεμελιώδη ή και πιο τεχνικά ερωτήματα είναι συναρπαστική, διαφωτιστική και ικανή να απογειώσει το νου συνάμα.
Τελικά είμαστε όλα τα ανθρώπινα όντα φτιαγμένα από αστέρια; Τι έχουμε μάθει για το σύμπαν τα τελευταία έτη και πόσο άλλαξε η γνώση μας για αυτό; Τι σημαίνει το γεγονός ότι γνωρίζουμε για τους Γαλαξίες πως είναι «νευρώνες διασυνδεδεμένοι»; Είναι σήμερα αδύνατο να φανταστούμε πως η ζωή υπάρχει αλλού στο σύμπαν; Πώς πρέπει να …διαβάζουμε ειδήσεις για ανακάλυψη «πλανητών που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν ζωή» με επιφυλάξεις; Υπάρχουν νέα όργανα, διαστημόπλοια, σκάφη, τηλεσκόπια που τα επόμενα χρόνια θα ολοκληρωθούν πάνω στη γη ή θα εκτοξευτούν και πρέπει να περιμένουμε με αγωνία όσα θα μας αποκαλύψουν; Έχουμε βρει ποια είναι «η συνταγή της ζωής»; Τι έχει αλλάξει στις γνώσεις μας για τις υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες και είναι εξόχως συναρπαστικό; Χρησιμοποιούν Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) οι αστροφυσικοί; Τι έχει να σχολιάσει για την συνεργασία του με Έλληνες αστροφυσικούς;
Τέλος, τι τελικά μας συμβαίνει μετά το τέλος αυτού που θεωρούμε ζωή;
Διευθυντής ερευνών στο τμήμα αστροφυσικής στη Γαλλία, στην Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας Γαλλίας, ο David Elbaz είναι παγκόσμια αυθεντία σε πολλά αντικείμενα, μεταξύ άλλων στον σχηματισμό και την εξέλιξη των γαλαξιών Γάλλος αστροφυσικός. Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ δεν δίστασε ούτε μια στιγμή να δώσει επιστημονικά τεκμηριωμένες απαντήσεις σε όλα τα παραπάνω ερωτήματα και να φανερώσει πως στο επίπεδο της αστροφυσικής «…είμαστε στην αρχή της αναζήτησης της ζωής» .
Ακολουθεί η συνέντευξη του David Elbaz στον Σωτήρη Κυριακίδη για το ΑΠΕ-ΜΠΕ:
Ερ.: Θα μπορούσατε να μας δώσετε ένα προφίλ της εξειδίκευσής σας, σαν να μιλούσατε σε ένα σχολείο γεμάτο μαθητές, ώστε να καταλάβει κάποιος ακριβώς το πεδίο σας;
Απ.: Ναι, φυσικά, με ευχαρίστηση. Λοιπόν, ξέρετε, όλοι αναρωτιόμαστε τι κάνουμε εδώ, ποια είναι η θέση μας στο σύμπαν, από πού προερχόμαστε. Κι ένας αστροφυσικός -που είναι η δουλειά μου- είναι κάποιος που κοιτάζει τον ουρανό για να προσπαθήσει να βρει απαντήσεις σε μεγάλα ερωτήματα. Και για να το κάνουμε αυτό, συλλέγουμε φως από το σύμπαν. Και οι κύριες πηγές φωτός στο σύμπαν είναι τα αστέρια, τα οποία συλλέγονται, τα οποία ομαδοποιούνται σε γαλαξίες. Και προσπαθούμε να διαβάσουμε το σύμπαν σαν να ήταν βιβλίο -επειδή το φως που έρχεται από τους γαλαξίες και τα αστέρια περιέχει κάποιες λέξεις, κάποια γραμματική, κάποιου είδους γλώσσα την οποία κατανοούμε, αναγνωρίζοντας στο φως των αστεριών την παρουσία υδρογόνου, άνθρακα, οξυγόνου -όλων των στοιχείων του σύμπαντος. Η παρουσία αυτών μας λέει πόσα αστέρια γεννήθηκαν, πότε γεννήθηκαν τα αστέρια, ποια εποχή του παρελθόντος αντιστοιχεί σε αυτά τα αστέρια και αυτούς τους γαλαξίες.
Και σε αυτή τη διαδικασία της προσπάθειας να διαβάσουμε το βιβλίο του σύμπαντος, να προσπαθήσουμε να ανακτήσουμε την προέλευσή μας. Σήμερα ζούμε μια πολύ ιδιαίτερη εποχή διότι για πρώτη φορά έχουμε τηλεσκόπια που έχουν τη δύναμη να πάνε βαθύτερα από οποιοδήποτε άλλο τηλεσκόπιο στο παρελθόν στο σύμπαν. Και είναι σαν να πηγαίνεις βαθιά στον ωκεανό· όταν την πρώτη φορά πήγαμε βαθιά στον ωκεανό, βρήκαμε κάποια νέα είδη ψαριών, και αυτό άλλαξε εντελώς την κατανόησή μας για την προέλευση της ζωής. Τώρα πηγαίνουμε βαθύτερα στο σύμπαν και αυτό αλλάζει το όραμά μας για την προέλευση του φωτός, των αστεριών, των γαλαξιών, των μαύρων τρυπών.
Ερ.: Είμαστε όλοι ως άνθρωποι, κατά κάποιο τρόπο, φτιαγμένοι από …αστέρια;
Απ.: Αυτή είναι μια πολύ καλή ερώτηση, επειδή τα άτομα που έχουμε στο σώμα μας, όπως ο άνθρακας, το οξυγόνο, για παράδειγμα, αποδεικνύεται ότι είναι τα κύρια άτομα που σχηματίζονται στα αστέρια. Ο τρόπος που τα άτομα γεννιούνται στην καρδιά των αστεριών είναι τέτοιος που προσθέτεις αριθμούς, και γι’ αυτό ευνοείς τον άνθρακα, το οξυγόνο, το άζωτο. Και γι’ αυτό, αυτά τα στοιχεία είναι πιο άφθονα στα αστέρια και πιο άφθονα σε εμάς. Όταν ένα αστέρι εκρήγνυται, απλώνει όλα του τα άτομα στο μεσοαστρικό μέσο και στη συνέχεια βοηθά στον σχηματισμό του πλανήτη Γη και ημών.
Έτσι, συνήθως μας αρέσει να λέμε ότι είμαστε φτιαγμένοι από αστερόσκονη. Αλλά τώρα, θα ήθελα να πω κάτι λίγο διαφορετικό. Νομίζω ότι δεν είμαστε απλώς φτιαγμένοι από αστέρια, από αστερόσκονη· νομίζω ότι είμαστε αστέρια. Και δεν είναι απλώς ένα ποιητικό όραμα της παρουσίας μας στο σύμπαν. Είναι απλώς ότι αν κοιτάξετε ένα αστέρι, ποιο είναι το χαρακτηριστικό ενός αστεριού; Ένα αστέρι είναι ένα αντικείμενο που ακτινοβολεί φως. Αν είχαμε μια υπέρυθρη κάμερα και αν βιντεοσκοπούσαμε έναν άνθρωπο ή ακόμα και ένα ζώο, θα βλέπαμε ότι ακτινοβολούμε υπέρυθρο φως. Ακτινοβολούμε φως, και ακτινοβολούμε φως με μια απόδοση (αυτό σημαίνει για τη μάζα μας), η οποία είναι ακόμη μεγαλύτερη από ό,τι ακόμη και ένα αστέρι. Έτσι, η ζωή είναι -με κάποια έννοια- μια φυσική διαδικασία παραγωγής του σύμπαντος, η οποία φτιάχνει αστέρια από την αρχή.
Ερ.: Όπως καταλαβαίνω από αυτά που λέτε, υποθέτω κατά κάποιο τρόπο πως οι ποιητές και οι δημιουργοί της όμορφης ανθρώπινης λογοτεχνίας αρχίζουν να συγκλίνουν με τους επιστήμονες. Αν υπάρχει ένα πράγμα που έχουμε όλοι στο μυαλό μας από τη στιγμή που γεννιόμαστε –ίσως λίγο αργότερα– είναι το τι μας συμβαίνει μετά το τέλος αυτού που θεωρούμε ζωή. Υπάρχει μια επιστημονική προσέγγιση σε αυτό, στο τι ακριβώς πρόκειται να αποτελέσουμε; Καθώς είμαστε ενέργεια, υπάρχει μια πιθανή επιστημονική απάντηση, όπως ίσως ότι θα είμαστε ξανά ενέργεια, κατά κάποιο τρόπο;
Απ.: Λοιπόν, είναι αλήθεια ότι οι επιστήμονες είναι πάντα προσεκτικοί να κοιτάζουν μόνο πώς αλλάζουν τα πράγματα στον κόσμο, στο σύμπαν, και ότι η επιστήμη δεν μπορεί να απαντήσει σε ερωτήματα που είναι περισσότερο του είδους που θα απαντούσε η θρησκεία. Αλλά στην πραγματικότητα, όταν το σκέφτεστε, η δουλειά ενός επιστήμονα συνίσταται στην προσπάθεια να βρει, μέσω της αφαίρεσης, κάποιους αόρατους νόμους, που είναι αιώνιοι και που διέπουν την ιστορία του σύμπαντος. Ψάχνουμε για αόρατους νόμους και κανόνες που ισχύουν για ολόκληρο το σύμπαν, όπως ο νόμος της βαρύτητας· είναι ένας αόρατος παγκόσμιος νόμος.
Και προσπαθώντας να ονομάσουμε τους παγκόσμιους νόμους που είναι αιώνιοι, νομίζω ότι οι επιστήμονες προσπαθούν επίσης να απαντήσουν στην ερώτηση που μόλις κάνατε, η οποία είναι: ποιο είναι το μέλλον μας; Τι θα συμβεί μετά τον θάνατό μας; Ή ακόμα και μια άλλη ερώτηση που νομίζω ότι σχετίζεται: γιατί γεννηθήκαμε και ποιος είναι ο λόγος για την ύπαρξή μας στη ζωή;
