Ένα κομβικό γεγονός που επέφερε μεγάλο αριθμό θανάτων -μόνο τους πρώτους μήνες περί τις 31 απώλειες εργατών και πυροσβεστών, ενώ υπολογίζονται σε χιλιάδες μακροπρόθεσμα, οδήγησε στον εκτοπισμό, λόγω εκκενώσεων, εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων και στη δημιουργία ενός κύματος πανικού που σκέπασε την Ευρώπη -κατά κάποιους, βαρύτερα κι από το ίδιο το ραδιενεργό νέφος.
Στις 5 Μαΐου του 1986 το νέφος έφτασε και στην Ελλάδα, προκαλώντας τρομακτική αναστάτωση και ακραίες αντιδράσεις. Δημοσιεύματα, αλλά και τοποθετήσεις κρατικών φορέων, «πυροδότησαν» μεγάλη ανησυχία για την ασφάλεια των τροφίμων, κυρίως των γαλακτοκομικών προϊόντων, αλλά και των φρούτων και λαχανικών. Ταυτόχρονα, σύμφωνα με ανεπίσημα στοιχεία, από τον Μάιο του 1986 και μέχρι τον Μάιο του επόμενου έτους, στην Ελλάδα καταγράφηκαν πάνω από 1.500, έως και 2.500, εκτρώσεις, υπό τον φόβο τερατογενέσεων, λόγω ακτινοβολίας.
Ποια είναι, ωστόσο, τα πραγματικά αίτια της καταστροφής του Τσερνόμπιλ; Ποιος ο αληθινός αντίκτυπος και οι συνέπειες του ραδιενεργού νέφους στην ελληνική επικράτεια και τον πληθυσμό; Μπορεί να επιστρέψει ξανά αυτός ο «εφιάλτης» με ένα νέο, αντίστοιχης ή μεγαλύτερης κλίμακας πυρηνικό ατύχημα στο άμεσο μέλλον;
«Δεν δώσαμε στην αρχή σημασία, όμως οι μετρήσεις μάς διέψευσαν»
Λίγες δεκάδες μέτρα από την πολύβουη Κατεχάκη, στη γνωστή έκταση ανάμεσα στις περιοχές του Παπάγου και του Ζωγράφου, και συγκεκριμένα στο κτίριο Κ, βρίσκεται το Εργαστήριο Πυρηνικής Τεχνολογίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.
Σε αυτό το κτίριο φυλάσσονται μέχρι σήμερα, ως ντόπιοι, σιωπηλοί μάρτυρες του Τσερνόμπιλ, 1.500 δείγματα που συλλέχθηκαν από εδάφη της Ελλάδας από το 1986 έως το 1987 και 1.000 ακόμα που συλλέχθηκαν από το 1987 έως το 2007, τα οποία επιβεβαίωσαν ότι το νέφος έφτασε στην Ελλάδα.
«Σαν πολίτες εκείνη την εποχή δεν δώσαμε στην αρχή κάποια σημασία. Διότι εγώ ως φοιτητής είχα μία τριβή με το αντικείμενο και θεωρήσαμε, όπως θεώρησαν και αρκετοί επιστήμονες, ότι δεν θα συμβεί κάτι που θα φτάσει στην Ελλάδα, ότι δεν θα γίνει αντιληπτό μάλλον στη χώρα μας το ατύχημα. Δηλαδή ότι δεν θα έχει κάποια οποιαδήποτε συνέπεια στη χώρα μας, δεν θα είναι μετρήσιμο δηλαδή. Αλλά τα πράγματα μας διέψευσαν και μας διέψευσαν και μέσα στο ίδιο το εργαστήριο, γιατί εκεί πέρα που το εργαστήριο μετρούσε μία καθημερινότητα που έδειχνε τρία, ξαφνικά βρέθηκε η καθημερινότητα να δείχνει 33» λέει στο Orange Press Agency ο Νικόλαος Πετρόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής – Διευθυντής του Εργαστηρίου Πυρηνικής Τεχνολογίας, που υπάγεται στη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών.
Οι πρώτες μετρήσεις έδειξαν ότι συμβαίνει κάτι πιο σοβαρό. «Μας έδωσαν ένα σύνθημα ότι κάτι παραπάνω από ό,τι υποπτευόμαστε συμβαίνει και ότι τα κατάλοιπα του ατυχήματος έχουν έρθει και στην Ελλάδα. Για να το ξεκαθαρίσουμε, εμείς το ξέραμε πάρα πολύ καλά από τότε, ότι ήρθαν μεν τα κατάλοιπα του ατυχήματος, όμως δεν έφτασαν σε ποσότητες οι οποίες είναι επικίνδυνες. Γιατί υπάρχουν πάρα πολλοί αστικοί μύθοι που μας λένε ότι τα κατάλοιπα του ατυχήματος του Τσερνόμπιλ που φτάσαν στην Ελλάδα ήταν βλαβερά, τρομερά, φοβερά, κάνανε καρκίνους και τα λοιπά. Αυτά, θα μου επιτρέψετε, δεν ισχύουν» προσθέτει.
Τι συνέβη τελικά στο Τσερνόμπιλ
Το ατύχημα στο Τσερνόμπιλ έχει απασχολήσει, όσο λίγα γεγονότα, την επιστημονική κοινότητα, τα μέσα ενημέρωσης, αλλά και τον κόσμο της μυθοπλασίας, καθώς έχουν γυριστεί πολλές σειρές και ταινίες για τα συμβάντα του Απρίλη του ‘86. Στο ερώτημα αν επρόκειτο για ανθρώπινο λάθος ή και για κάποια δυσλειτουργία του αντιδραστήρα ο επικεφαλής του Εργαστηρίου Πυρηνικής Τεχνολογίας του ΕΜΠ δεν αφήνει πολλά περιθώρια:
«Το ατύχημα στο Τσερνόμπιλ είναι σίγουρα ένα ανθρώπινο λάθος. Δεν σημαίνει ότι η τεχνολογία του αντιδραστήρα ήταν η τέλεια τεχνολογία. Ο αντιδραστήρας αυτός δέχεται πολλή κριτική για την τεχνολογία του. Όμως, παρόλο που αυτός ο αντιδραστήρας είχε ορισμένα μειονεκτήματα, οι τότε Σοβιετικοί επιστήμονες τα γνωρίζανε και αν τον λειτουργούσες αυτόν τον αντιδραστήρα σωστά και χωρίς να παραβιάζεις ορισμένους κανόνες, οι οποίοι ήταν ξεκάθαροι, θα συνέχιζαν να λειτουργούν. Όπως συνεχίζουν να λειτουργούν τέτοιοι αντιδραστήρες. Υπάρχουν ακόμα 9 ή 10 στον κόσμο που συνεχίζουν να λειτουργούν με αυτή την τεχνολογία, βελτιωμένη βέβαια, χωρίς πρόβλημα. Επομένως θα μπορούσε να μην συζητούσαμε καθόλου σήμερα για αυτό το ατύχημα, απλώς θα συνέχιζε τη ζωή του ο αντιδραστήρας και κάποια στιγμή θα έκλεινε όπως ήταν προγραμματισμένο να κλείσει»
