Ο Μένγκελε υπήρξε γιατρός των Βάφεν-SS και υπηρέτησε στο στρατόπεδο εξόντωσης του Άουσβιτς στην κατεχόμενη από τους Ναζί Πολωνία. Εκεί έγινε διαβόητος επειδή επέλεγε ποιοι κρατούμενοι θα οδηγούνταν στους θαλάμους αερίων, ενώ διεξήγαγε σαδιστικά ιατρικά πειράματα κυρίως σε παιδιά και δίδυμα αδέλφια. Στο Άουσβιτς δολοφονήθηκαν περίπου 1,1 εκατομμύρια άνθρωποι, εκ των οποίων σχεδόν ένα εκατομμύριο ήταν Εβραίοι.
Η διαφυγή στη Νότια Αμερική και τα έγγραφα του Ερυθρού Σταυρού
Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Μένγκελε κατάφερε να διαφύγει από την Ευρώπη, όπως και πολλοί άλλοι υψηλόβαθμοι ναζί αξιωματούχοι. Χρησιμοποιώντας ψευδή ταυτότητα, εξασφάλισε ταξιδιωτικά έγγραφα του Ερυθρού Σταυρού από το ελβετικό προξενείο στη Γένοβα της Ιταλίας και διέφυγε στη Νότια Αμερική.
Τα συγκεκριμένα έγγραφα προορίζονταν για ανθρώπους που είχαν μείνει χωρίς πατρίδα ή είχαν εκτοπιστεί λόγω του πολέμου, ωστόσο αρκετοί ναζί τα χρησιμοποίησαν για να αποφύγουν τη δίωξη. Ο Ερυθρός Σταυρός αργότερα ζήτησε συγγνώμη για το γεγονός ότι εγκληματίες πολέμου κατάφεραν να επωφεληθούν από το εν λόγω σύστημα.
Επισήμως, ο Μένγκελε εγκαταστάθηκε στη Νότια Αμερική και πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του κυρίως στην Αργεντινή, την Παραγουάη και τη Βραζιλία. Ωστόσο, εδώ και δεκαετίες κυκλοφορούν φήμες ότι ενδέχεται να επέστρεψε μυστικά στην Ευρώπη και ειδικότερα στην Ελβετία.
Οι υποψίες για μυστική παρουσία στην Ελβετία
Είναι ήδη γνωστό ότι ο Μένγκελε επισκέφθηκε την Ελβετία το 1956 για διακοπές στις Άλπεις μαζί με τον γιο του Ρολφ. Όμως, η Ελβετή ιστορικός Ρεγκούλα Μπόχσλερ υποστηρίζει ότι υπάρχουν ενδείξεις πως μπορεί να επέστρεψε και αργότερα, όταν πλέον εκκρεμούσε διεθνές ένταλμα σύλληψης εις βάρος του.
Κατά την έρευνά της για τον ρόλο της Ελβετίας ως πιθανή χώρα διέλευσης των φυγάδων ναζί, η Μπόχσλερ εντόπισε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία οι αυστριακές μυστικές υπηρεσίες είχαν προειδοποιήσει το 1961 τις ελβετικές αρχές ότι ο Μένγκελε ταξίδευε με ψευδώνυμο και ενδεχομένως βρισκόταν σε ελβετικό έδαφος.
Η ίδια αναρωτήθηκε γιατί η σύζυγος του Μένγκελε είχε νοικιάσει διαμέρισμα στη Ζυρίχη το 1959, σε μια απλή συνοικία κοντά στο αεροδρόμιο. Αστυνομικά αρχεία της Ζυρίχης, στα οποία απέκτησε πρόσβαση, δείχνουν ότι το διαμέρισμα τέθηκε υπό παρακολούθηση το 1961 και ότι οι αρχές κατέγραψαν τη σύζυγο του να οδηγεί το Volkswagen της συνοδευόμενη από άγνωστο άνδρα.
Το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι αν ο άνδρας αυτός ήταν πράγματι ο Μένγκελε.
