Στο πολιτικό φόντο βρίσκεται η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία RESourceEU, με την οποία η ΕΕ επιχειρεί να κατευθύνει κεφάλαια και στήριξη σε στρατηγικά έργα κρίσιμων πρώτων υλών, ως απάντηση στην πολυετή κυριαρχία της Κίνας στα ορυκτά που είναι απαραίτητα για μπαταρίες, μαγνήτες, καθαρές τεχνολογίες και άμυνα.
«Υπάρχει πλέον μια έντονη αίσθηση επείγοντος. Όλοι μιλούν για την ανάγκη να δράσουμε. Είχαμε συνηθίσει να λέμε ότι είναι νωρίς, μέχρι που ξαφνικά ήταν πολύ αργά», τονίζει στο CNBC ο Alf Reistad, διευθύνων σύμβουλος της νορβηγικής Rare Earths Norway.
Το «αόρατο ορυχείο» της Νορβηγίας
Τον Ιούνιο, η Rare Earths Norway ανακοίνωσε ότι εντόπισε ένα από τα μεγαλύτερα γνωστά κοιτάσματα σπάνιων γαιών στην Ευρώπη, σε μια εξέλιξη που θεωρείται κομβική για τη στρατηγική αυτονομία της ηπείρου. Το κοίτασμα βρίσκεται στο Fen Carbonatite Complex, κοντά στη μικρή βιομηχανική πόλη Ulefoss στη νότια Νορβηγία.
Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 8,8 εκατομμύρια μετρικούς τόνους συνολικών οξειδίων σπάνιων γαιών (TREOs). Από αυτά, περίπου 1,5 εκατομμύριο τόνοι θεωρείται ότι περιέχουν ιδιαίτερα πολύτιμες σπάνιες γαίες που συνδέονται με μαγνήτες, όπως νεοδύμιο και πρασεοδύμιο. Πρόκειται για κρίσιμα υλικά σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ανεμογεννήτριες, ρομποτικά συστήματα και αμυντικές εφαρμογές.
Η εταιρεία συνεργάζεται στενά με τον τοπικό δήμο και τις νορβηγικές αρχές για τη διαμόρφωση χωροταξικού σχεδίου, με στόχο να παρουσιάσει μια προκαταρκτική μελέτη σκοπιμότητας μέχρι το τέλος του έτους. Παρ’ όλα αυτά, ο δρόμος μέχρι την εμπορική αξιοποίηση παραμένει μακρύς: ο Reistad εκτιμά ότι οι πρώτες ποσότητες σπάνιων γαιών θα φτάσουν στην αγορά στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 2030.
Το πιο ριζοσπαστικό στοιχείο του σχεδίου είναι ότι το κοίτασμα δεν θα αναπτυχθεί με τον κλασικό τρόπο ενός ανοικτού ορυχείου. Η Rare Earths Norway προωθεί την ιδέα ενός «αόρατου ορυχείου», με εξορύξεις που δεν θα διαταράσσουν ορατά την επιφάνεια.
Το πλάνο προβλέπει τη διάνοιξη μιας μακριάς, στενής σήραγγας η οποία θα περνά διαγώνια κάτω από το χωριό Ulefoss, ενώ τα κενά που θα δημιουργούνται από τις εξορύξεις θα γεμίζονται με υλικά πλήρωσης, ώστε να διασφαλίζεται η σταθερότητα του υπεδάφους. Ο Reistad παρομοιάζει το project με ένα «αυγό Kinder», επιμένοντας ότι η ασφάλεια των κατοίκων «πάνω από το κοίτασμα» αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα.
Περίπου 300 ακίνητα βρίσκονται ακριβώς πάνω στην περιοχή του κοιτάσματος και ο στόχος της εταιρείας είναι να μη χρειαστεί να μετακινηθεί το χωριό. Οι πρώτες έρευνες σε τοπικό επίπεδο δείχνουν σημαντική αποδοχή, αλλά και εύλογες ανησυχίες για τη σταθερότητα του εδάφους και τη διαχείριση αποβλήτων, ζητήματα που θα κρίνουν την τελική κοινωνική και πολιτική στήριξη.
Η πόλη που «μετακομίζει» για χάρη των ορυχείων
Εκατοντάδες χιλιόμετρα βορειότερα, πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο, η σουηδική LKAB ακολουθεί μια εντελώς διαφορετική διαδρομή. Η κρατική εταιρεία, με μακρά ιστορία στην εξόρυξη σιδηρομεταλλεύματος στην πόλη Kiruna, διαχειρίζεται το μεγαλύτερο υπόγειο ορυχείο σιδηρομεταλλεύματος στον κόσμο.
