Τα αρχεία, ωστόσο, είναι ελλιπή: Σύμφωνα με το Γερμανικό Ιστορικό Μουσείο, το 1945 «ένας στους πέντε ενήλικες Γερμανούς ήταν ένα από τα συνολικά 8,5 εκατομμύρια μέλη του κόμματος» και έτσι, τουλάχιστον στα χαρτιά, υποστήριζε το ναζιστικό καθεστώς.
Μηχανή αναζήτησης Ναζί στο διαδίκτυο
«Πράγματι, φαίνεται πολύ ελκυστικό για ένα ευρύτερο κοινό να διεξάγει τη δική του διαδικτυακή έρευνα», λέει ο ιστορικός Γιοχάνες Σπορ, «ωστόσο, στη Γερμανία αυτές οι πηγές είναι στην πραγματικότητα προσβάσιμες στα Ομοσπονδιακά Αρχεία από το 1994. Και εκεί μπορεί κανείς να βρει πολύ περισσότερες πληροφορίες από ό,τι μόνο για την ιδιότητα μέλους».
Το πρόβλημα: Στη Γερμανία υπάρχουν νομοθετικά προβλεπόμενες περίοδοι προστασίας δεδομένων. Οι πληροφορίες για ένα άτομο δημοσιοποιούνται μόνο 100 χρόνια μετά τη γέννησή του ή 10 χρόνια μετά τον θάνατό του. Αυτά τα δεδομένα δεν είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο και πρέπει να υποβληθεί αίτημα εγγράφως.
Επιπλέον, σε αντίθεση με τα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ, οι ιδιώτες μπορούν να έχουν πρόσβαση στα αρχεία μόνο εάν αναζητούν συγγενείς, όχι γείτονες ή άλλα άτομα. «Μέχρι σήμερα, υπάρχει πολύ μεγαλύτερη δημόσια επίγνωση των διωκόμενων, των θυμάτων. Όσον αφορά τους δράστες, τα πράγματα είναι ακόμη μάλλον ασαφή», λέει ο Σπορ.
Οι αυτόπτες μάρτυρες σπανίζουν
Για περίπου έντεκα χρόνια, ο ιστορικός βοηθάει τους ανθρώπους να ερευνήσουν το δικό τους ναζιστικό οικογενειακό ιστορικό με την ερευνητική υπηρεσία «present past». Λέει ότι οι άνθρωποι που απευθύνονται σε αυτόν είναι ηλικίας μεταξύ 20 και 90 ετών. «Οπότε, στην πραγματικότητα, όλες οι γενιές εκπροσωπούνται. Πιστεύω το ιδιαίτερο είναι ότι βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή στη μετάβαση μεταξύ της επικοινωνιακής και της πολιτιστικής μνήμης, όπου τα πράγματα σπάνια μπορούν να μεταδοθούν προφορικά πλέον. Η προσωπική αλληλεπίδραση για τη μνήμη δεν είναι πλέον δεδομένη, και γι’ αυτό η αρχειακή έρευνα αποκτά μεγαλύτερη σημασία».
Πλέον, όχι μόνο η γενιά των εγγονιών διεξάγει ενεργά οικογενειακή έρευνα, αλλά και η τέταρτη γενιά. «Αυτό σημαίνει ότι συχνά δεν γνώρισαν ποτέ τους ανθρώπους για τους οποίους κάνουν έρευνα».
«Ωραιοποιημένη» κουλτούρα μνήμης
Σύμφωνα με μια μελέτη, περισσότεροι από τα δύο τρίτα των Γερμανών πιστεύουν ότι οι πρόγονοί τους δεν ήταν Ναζί δράστες. Σχεδόν το 36% διατείνεται ότι οι συγγενείς του ήταν επίσης θύματα και πάνω από το 30% πιστεύει ότι οι πρόγονοί του βοήθησαν πιθανά θύματα των Ναζί, κρύβοντας για παράδειγμα Εβραίους. «Αυτές οι απαντήσεις πηγάζουν εν μέρει περισσότερο από συναισθήματα, παρά από συγκεκριμένες γνώσεις», λέει ο ιστορικός.
Μετά τον πόλεμο, τα εγκλήματα της ναζιστικής εποχής – πόσο μάλλον ο ατομικός ρόλος κάποιου – παρέμειναν θέμα ταμπού στις περισσότερες γερμανικές οικογένειες. Η κουλτούρα μνήμης της Γερμανίας σχετικά με τη ναζιστική περίοδο θεωρείται υποδειγματική παγκοσμίως, αλλά «στην πραγματικότητα, η κουλτούρα μνήμης γίνεται πάντα περίπλοκη όταν γίνεται συγκεκριμένη, δηλαδή όταν αφορά ορισμένα άτομα που κάποιος μπορεί να γνώριζε», λέει ο Σπορ. «Και νομίζω ότι η μνήμη πρέπει επίσης να λαμβάνει χώρα εκεί που πονάει».
Αυτό δεν ισχύει μόνο για τη ναζιστική εποχή, αλλά και για την περίοδο μετά την κατάρρευση του καθεστώτος. «Τελικά, σήμερα παλεύουμε με μύθους και διαστρεβλωμένες εικόνες που προέρχονται από τη μεταπολεμική περίοδο. Θα μπορούσε κανείς να πει ακόμα και: την άρνηση της ενοχής στα μεταπολεμικά χρόνια».
